traduza página para Português
Traduza texto de página do Holandês para o Português

   Zoek op deze site met FreeFind

 

de heilige van de dag
klik hier voor de heilige(n) van de dag

Schriftlezingen van de dag
klik hier voor de liturgische lezingen van de dag

Rádio Maria Brasil. 16 Kb/sec, mono. ('Windows Media Player')

beluister Radio Excelsior da Bahia (AM 840) tijdens het surfen ('Windows Media Player' vereist)


 

de RK-Kerk in Salvador da Bahia

Cruz Caída (= gevallen kruis) monument op de plaats van de vroegere kathedraal. Op de achtergrond het paleis van de aartsbisschop van Salvador
Het Cruz Caída (= gevallen kruis) monument op de plaats van de vroegere kathedraal. Op de achtergrond
het paleis in koloniale stijl (begin 18de eeuw) van de aartsbisschop van Salvador.

In de stad Salvador is een meerderheid van de inwoners, nl. 58,74 %, katholiek. In vergelijking met pakweg 20 jaar geleden is dat percentage evenwel fors gedaald. Zoals elders in Brazilië zoekt een toenemend aantal katholieken zijn heil bij een van de vele springlevende evangelische en pinksterkerken. Deze laatste vormen dan ook het grootste part van het totaal aantal protestanten (15 % van de bevolking) in de stad. Een niet onaanzienlijk deel van de inwoners, nl. 18,14 %, zegt bij geen enkele religie te horen. En 2,53 % is aanhanger van een of andere spiritistische beweging, voor wie het contact met de geesten van overledenen belangrijk is.

de structuur van de RK-Kerk

Standbeeld van Pedro Fernandes Sardinha, de 1ste bisschop van Salvador én van héél Brazilië
Standbeeld van Pedro Fernandes Sardinha, de 1ste bisschop van Salvador én van héél Brazilië.

Het bisdom São Salvador de Bahia is het oudste katholieke bisdom van héél Zuid-Amerika. Het werd op 25 februari 1551 opgericht (als suffragaan-bisdom afhangend van het Portugese aartsbisdom Funchal) door de toenmalige paus Julius III, die Pedro Fernandes Sardinha aanstelde als eerste bisschop, trouwens de eerste van héél Brazilië. Deze kon rekenen op een aantal Portugese Jezuïeten, aangevoerd door pater Manuel da Nobrega, voor de kerstening van de inheemse Indianen-bevolking.

Paus Innocentius XI, die van Salvador een aartsbisdom maakte
Paus Innocentius XI, die van Salvador een aartsbisdom maakte.

Op 16 november 1676 werd het bisdom São Salvador de Bahia door paus Innocentius XI verheven tot aartsbisdom met een metropolitane zetel, dwz. dat de aartsbisschop (of metropoliet) van São Salvador de Bahia de primaat is van de héle RK-Kerk in Brazilië. Sinds de aankomst van de Zwartzusters in 1966 had de stad Salvador volgende aartsbisschoppen:

Kardinaal Augusto Álvaro da Silva (1924 - 1968)
Kard. Augusto Álvaro da Silva (1924-1968)
Kardinaal Eugênio de Araújo Sales (1968 - 1971)
Kard. Eugênio de Araújo Sales (1968-1971)
Kardinaal Avelar Brandão Vilela (1971 - 1986)
Kard. Avelar Brandão Vilela (1971-1986)
Kardinaal Lucas Moreira Neves o.p. (1987 - 1998)
Kard. Lucas Moreira Neves (1987-1998)
Kardinaal Geraldo Majella Agnelo (1999-2011)
Kard. Geraldo Majella Agnelo (1999-2011)
Aartsbisschop Murilo Sebastião Ramos Krieger, scj (vanaf 2011)
Aartsbisschop Murilo Sebastião Ramos Krieger (vanaf 2011)

Kaart van het aartsbisdom Salvador da Bahia
Kaart van het aartsbisdom Salvador da Bahia

Het aartsbisdom (oppervlakte: 6241 km²), met hoofdzetel in Salvador da Bahia, omvat ook 7 suffragane (=afhankelijke) bisdommen: Alagoinhas, Amargosa, Camaçari, Eunápolis, Ilhéus, Itabuna en Teixeira de Freitas-Caravelas. Volgens statistieken van eind 2010 is 68 % van de ruim 3,2 miljoen inwoners van het aartsbisdom katholiek, verspreid over 112 parochies.

De kathedraal van Salvador, de vroegere 17de-eeuwse kerk van de paters Jezuïeten
De kathedraal van Salvador, de vroegere 17de-eeuwse kerk van de paters Jezuïeten.

Er werken in Salvador 175 parochiepriesters (zowel diocesane als reguliere priesters), 208 mannelijke religieuzen (paters en broeders), 624 zusters (waaronder de Zwartzusters) en 49 permanente diakens. Reken daarbij nog de ontelbare basisgemeenschappen ("Communidades Eclesiais de Base"). In de stad Salvador staan maar liefst 365 katholieke kerken, voor elke dag van het jaar één!

de parochie São Gonçalo do Retiro

Kaart van de parochie van São Gonçalo do Retiro in Salvador
De parochie van São Gonçalo do Retiro in Salvador. De 3 parochie-sectoren zijn blauw
onderlijnd, de huizen van de Zwartzusters zijn met rode stip aangeduid

Voor de eerste Zwartzusters begon het allemaal in 1966 in "São Gonçalo do Retiro", een uitgestrekt armenwijk ("bairro") in de periferie van de grootstad Salvador, tussen de de autoweg BR 324 (de "Paralela") naar de luchthaven en de noordelijke invalsroute Estrada das Barreiras. Het was in deze buurt dat het werk van de Zwartzusters van Bethel uit Brugge begon. In São Gonçalo heeft de kleine parochie van toen zich ondertussen uitgebreid tot een typische Salvadoriaanse krottenwijk (favella).

Mauricio Abel, pastoor van de parochie São Gonçalo do Retiro
Mauricio Abel, pastoor van de parochie São Gonçalo do Retiro

Aan het hoofd van de huidige parochie Sâo Gonçalo do Retiro staan een pastoor (Mauricio Abel, afkomstig uit België), 3 medepastoors en 4 permanente diakens. De parochie is verdeeld in 3 grote sectoren:

  • De hoofdsector São Gonçalo, bestaande uit 14 parochiale basisgemeenschappen. In deze sector zijn 2 communiteiten van de Zwartzusters gelegen, nl. Casa da Paz en Casa Bethel.
  • De sector Saboeiro, bestaande uit 12 parochiale basisgemeenschappen. In deze sector is er 1 communiteit van de zwartzusters, nl. het postulantenhuis Casa da Alegria.
  • De sector Tancredo Neves, bestaande uit 12 parochiale basisgemeenschappen.

Situering van de parochie in het noordoosten van Salvador
Situering van de parochie in het noordoosten van Salvador

Vroeger was het een onbewoond bosrijk terrein. Maar in een adembenemend tempo zijn hier wooncomplexen, appartementsgebouwen en duizenden huizen opgetrokken. In tal van wijken wonen de mensen in krotten en hutten. Alle infrastructuur (water, vervoermiddelen, verkeerswegen, electriciteit), welzijns- en gezondheidszorg en veiligheid ontbreekt er. Er zijn onvoldoende scholen voor de duizenden kinderen. Analfabetisme, ondervoeding, werkloosheid, moord, bedreigingen, inbeslagname van grond met onwettige middelen waren en zijn nog schering en inslag.

Processie op de feestdag van São Gonçalo do Retiro, op 24 oktober
Processie op de feestdag van São Gonçalo do Retiro, op 24 oktober

Sinds de aanwezigheid van de Zwartzusters is de bevolking spectaculair toegenomen door de toevloed van duizenden inwijkelingen vanuit alle hoeken van de Recôncavo. Eén voor één hebben zij er zich op eigen houtje en met schaarse middelen een plekje gezocht en er minstens een barakje opgetrokken. Geperst tussen twee heuvels, doorkruist de enige belangrijke straat - eertijds een stoffige aardeweg - de hele wijk en slingeren ontelbare steegjes en paadjes kriskras door elkaar naar beneden. Het totaal gemis aan bouwplanning zorgt daarbij voor een chaotische ophoping van onafgewerkte behuizing. Het steeds nijpender plaatsgebrek leidt ertoe dat op de meest onmogelijke en riskante delen van de heuvelhellingen toch nog barakjes verschijnen.

Noodgedwongen leven de vele families nog dagelijks met dezelfde risico's van tien, twintig jaar geleden. De voortdurende bedreiging bij hevige regenval van grondverschuivingen naar de diepte toe, alsmede de besmetting van het drinkwater bij overstroming van de riolen in de laagste gedeelten zijn angstfactoren waar niemand verhaal tegen heeft. Vooral in de steegjes waar de open riolen voor de deur zijpelen en overlopen worden jaarlijks bewoners aangetast door tyfus en cholera, al dan niet met dodelijke afloop. Ongedierte en ratten krijgen vrije ingang - zonder nog te spreken van een constante muskietenplaag die vooral voor de kleinsten noodlottig is.

religieus syncretisme

Katholiek priester in Brazilië die charismatische elementen verweeft in de misliturgie
Katholieke priester in Brazilië die charismatische elementen verweeft in de misliturgie

Salvador is de Braziliaanse stad bij uitstek van religieus syncretisme, dat is de vermenging van 2 of meer religies van verschillende herkomst, zonder dat ze echt mekaar overlappen. Een typisch voorbeeld hiervan in Salvador is het gedeeltelijk samengaan - maar NIET het samenvallen - van enerzijds de katholieke godsdienst en van anderzijds elementen uit West-Afrikaanse godsdienst(en). De miljoenen Afrikanen, die in de koloniale tijd als slaven naar de suikerplantages in Brazilië werden vervoerd, brachten hun inheemse religie mee.

Dans van Afrikaanse slaven in Brazilië. Schilderij, 1630
Rituele dans van Afrikaanse slaven in Brazilië. Schilderij, 1630

Maar de Afrikaanse slaven mochten hun eigen religie niet beleven en moesten zich bekeren tot het christendom. Daarom gingen ze "ondergronds". Ze zagen parallellen tussen de goden uit West-Afrika en de katholieke heiligen van hun onderdrukkers. Voor de slaven bleek de camouflage van hun goden als katholieke heiligen een voortreffelijk middel te zijn om clandestien hun oorspronkelijk geloofsleven in stand te houden. Ze vierden een katholieke heilige voor de schijn, maar in werkelijhied vereerden ze een eigen Afrikaanse godheid ("orixá"). Zo groeide haast ongemerkt een gemengde religie, een mix van katholicisme én van Afrikaans getinte religieuze opvattingen, elementen en rituelen.

Yemanja, de godin van de zee, wordt in processie rondgedragen
Yemanja, de godin van de zee, wordt in processie rondgedragen

In Brazilië wordt deze religieuze mengvorm Candomblé genoemd. Candomblé is gebaseerd op de verering van goden zoals Oxala (de vader van de mensheid), Ogum (de god van de oorlog) of Yemanja (godin van de zee, rivieren en meren). De namen en eigenschappen van Candomblé-heiligen worden doorgegeven aan de katholieke heiligen. Op feesten van Jezus Christus vieren ze (a.h.w. tegelijk) de god Oxalan, de vader van de mensheid. Op Maria-feesten vereren ze de godin Yemanja. Tot op vandaag doen vele diepgelovige katholieken ook aan Candomblé, hoewel de Kerk er eigenlijk nog steeds niet veel van wil weten.

© Copyright 2010- . Alle rechten voorbehouden. Contact: zwartzusters.brugge@telenet.be