traduza página para Português
Traduza texto de página do Holandês para o Português

   Zoek op deze site met FreeFind

 

de heilige van de dag
klik hier voor de heilige(n) van de dag

Schriftlezingen van de dag
klik hier voor de liturgische lezingen van de dag

Rádio Maria Brasil. 16 Kb/sec, mono. ('Windows Media Player')

beluister  Radio Excelsior da Bahia (AM 840) tijdens het surfen ('Windows Media Player' vereist)


 

Salvador da Bahia (Brazilië)

Kaart met de brede omgeving van de havenstad Salvador, aan de noordoostelijke kust van Brazilië.
Kaart met de brede omgeving van de havenstad Salvador, aan de noordoostelijke kust van Brazilië.

In 1966 vestigden de eerste Brugse Zwarte Zusters zich in een arme buitenwijk van de Braziliaanse havenstad Salvador en hebben er inmiddels 3 bijhuizen. Salvador is de hoofdstad van de noordoostelijke deelstaat Bahia. De stad is gebouwd tegen een steile heuvelflank nabij de monding van een baai aan de Atlantische Oceaan. In 1948 telde Salvador zowat 340.000 inwoners. Door het hoge geboortecijfer en de massale toestroom van plattelandsbewoners is dit bevolkingsaantal in 2008 opgelopen tot net geen 3 miljoen (4.241 inwoners per km²), en is daarmee de derde metropool van Brazilië, na São Paulo en Rio de Janeiro. Salvador was overigens van 1548 tot 1763 de hoofdstad van Brazilië.

de geschiedenis

Pedro Álvares Cabral, de ontdekker van Brazilië
Pedro Álvares Cabral, de ontdekker van Brazilië.

1510 - De Portugese zeevaarder Pedro Álvares Cabral landt met zijn vloot bij het huidige Porto Seguro op de kust van Brazilië, dat hij voor de Kroon van Portugal in bezit neemt.

Rio Vermelho (rood onderstreept) nabij de ingang van de -later genoemde - Allerheiligenbaai.
.
1510 - Een Frans schip zinkt vóór de kustplaats Rio Vermelho, ter hoogte van de huidige stad Salvador, en de overlevenden vestigen zich in de streek. Zij zijn dus de stichters van het huidige Salvador.

In deze baai van Rio Vermelho gingen de schipbreukelingen aan land
De baai van Rio Vermelho, waar de schipbreukelingen in 1510 aan land gingen.

Een van de bemanningsleden is de Portugese avonturier Diogo Álvares, die de inheemse Tupinamba-indianen dermate imponeert met zijn geweert dat zij hem de beroemde naam Caramuru (= "Schepper van Vuur") geven.

Caramuru met zijn Indiaanse vrouw Catherine Paraguaçu
Caramuru met zijn Indiaanse vrouw Catherine Paraguaçu.

Het stamhoofd schenkt Álvares zijn dochter Catherine Paraguaçu ten huwelijk. Tot zijn dood in 1557 speelt Álvares een bemiddelende rol tussen de Indianen en de Europese nieuwkomers. Tegelijk runt het echtpaar Álvares een florerende handel met Portugal in het gegeerde Brazilaanse braziel- ofwel pernambucohout (= pau-brasil). Hun 3 zonen worden later ridders van gouverneur-generaal Tomé de Sousa.

Porto da Barra, waar de Portugese concessiehouder Coutinho een fort bouwde
Het strand van Porto da Barra, waar de Portugese concessiehouder Coutinho een fort bouwt, en
de latere gouverneur-generaal de Sousa landt. Hier stond de wieg van de grootstad Salvador.

1536 - Aankomst van Francisco Pereira Coutinho, die door de Portugese koning João III tot eerste concessiehouder is benoemd van de haven in de huidige Allerheiligenbaai. Hij sticht naast de monding van de baai een houten fort, vlakbij het huidige Porto da Barra (nu een buitenwijk van Salvador). Rond het fort groeit stilaan een dorp, Vila Velha genoemd, met een duizendtal inwoners. De Indianen komen in opstand tegen Coutinho, nemen hem gevangen en vermoorden hem tijdens een kannibalistisch feest.

Tomé de Sousa, stichter van de stad Salvador
Tomé de Sousa, stichter van de stad Salvador.

1549 - De Portugese edelman en ontdekkingsreiziger Tomé de Sousa wordt door koning João III benoemd tot gouverneur-generaal (tot hij in 1553 wordt opgevolgd door Duarta da Costa) van de provincie Bahia. Hij vertrekt met een vloot van 6 schepen en ruim 1000 kolonisten (waaronder enkele Jezuïeten-missionarissen), vaart op 27 maart de baai ("Bahia") binnen en werpt het anker uit bij het dorp Vila Velha, op het strand van het huidige Porto da Barra. Op het feest van Allerheiligen begint de bouw van een versterkte nederzetting. Dit is de officiële stichting van Salvador, die de hoofdstad wordt van de Portugese kolonie Brazilië en één van de grootste steden van de Nieuwe Wereld. De baai wordt omgedoopt tot "Bahia de Todos os Santos" (= Allerheiligenbaai).

De stad São Salvador in de Allerheiligenbaai, omstreeks 1625
De stad São Salvador in de Allerheiligenbaai, omstreeks 1625.

De pas gestichte stad krijgt aanvankelijk de naam "São Salvador da Bahia de Todos os Santos", in het Nederlands "Heilige Verlosser van de Baai van Allerheiligen". Later wordt de stad kortweg "Bahia" (tot het midden van de 20ste eeuw!) genoemd, ofwel São Salvador (= Heilige Verlosser) of (nu officiëel) Salvador. Om strategische redenen, nl. om aanvallen van Franse, Spaanse of Hollandse schepen en van ...Indianen af te slaan, wordt de nieuwe stad als vesting uitgebouwd op de flank van een steile heuvel, die uitkijkt over de hele zee-inham en de haven.

Zicht op São Salvador, vanuit de Allerheiligenbaai, 1665.
Zicht op São Salvador, vanuit de Allerheiligenbaai, 1665.

Salvador groeit snel uit tot de grootste metropool van de kolonie en tot 1650 zelfs van het hele zuidelijk halfrond. In de bovenstad, waar de administratie en de kerken zijn gevestigd, wonen de meeste inwoners. De benedenstad, met zijn haven en markt, is het een en al commerciële en financiële bedrijvigheid.

De gevreesde vloot van de Nederlandse admiraal Piet Heyn.
De gevreesde vloot van de Nederlandse admiraal Piet Heyn.

Salvador is meerdere malen aangevallen door koopvaardijschepen van de Nederlandse West-Indische Compagnie. De matrozen van de bekende admiraal Piet Heyn (die in 1628 de Spaanse Zilvervloot verovert!), kunnen de stad zelfs enkele keren kortstondig bezetten, nl. in 1598, van 1624 tot 1625 en in 1638.

Afrikanen op de dekken van een slavenschip. Tekening, begin 19de eeuw
De dekken van een schip, volgestouwd met Afrikaanse slaven. Tekening, begin 19de eeuw.

de 17de eeuw - Suiker is het exportartikel nr 1 van de kolonie Brazilië en Sâo Salvador is het centrum van de suikerrietteelt en -handel.

Braziliaanse slavenmarkt. Tekening van Augustus Earl in reisgids van Maria Graham, 1820.
Braziliaanse slavenmarkt. Tekening van Augustus Earl in reisgids van Maria Graham, 1820.

Uit Afrika (vooral uit het huidige Nigeria, Togo, Benin, Ghana, Angola en Congo) worden op grote schaal slaven, in totaal naar schatting 5 miljoen, overgebracht naar de haven van Salvador, om te werken in de vele suikerrietplantages ("recôncavos") en suikermolens ("engenhos"), die de stad omringen.

Een suikerrietplantage. Frans Post, 17de eeuw.
Een suikerrietplantage. Frans Post, 17de eeuw.

De slaven moeten hun Afrikaanse geloof afzweren en zich tot het katholicisme bekeren. Ondanks strenge verbodsbepalingen en vervolgingen blijven ze op clandestiene wijze doorgaan met hun rituelen, heiligenverering en feesten, waarin elementen uit hun oorsponkelijke Candomblé-religie zijn verweven.

Zwarte slaven aan het werk in de molen van een suikerrietplantage. Henry Koster, 1816.
Zwarte slaven aan het werk in de molen van een suikerrietplantage. Henry Koster, 1816.

1763 - Sâo Salvador da Bahia, met zijn 228 kerken, verliest de titels van hoofdstad van Brazilie en zetel van het koloniaal bestuur aan het zuidelijker gelegen Rio de Janeiro. Het is vooral vanuit deze bloeiende havenstad Rio dat het goud, dat door de slaven wordt opgedolven in de mijnen, in grote hoeveelheden naar Portugal wordt verscheept.

Zwarte slaven bij een goudmijn in Zuid-Brazilië. Tekening, 1850 Henry Koster, 1816.
Zwarte slaven bij een goudmijn in Itacolumi, Zuid-Brazilië. Tekening, 1850.

De politieke en economische invloed van Salvador vermindert langzamerhand door de daling van de suikerindustrie en de concurrentie in het Caraïbisch gebied, door het uitroepen van de onafhankelijkheid van Brazilië in 1822, door de opstand van moslim-slaven in 1835 en door de afschaffing van de slavernij in 1888.

"zwart Bahia"

Straatdans. Augustus Earle, circa 1820.
Straatdans. Augustus Earle, circa 1820.

Salvador is een smeltkroes van verscheidene rassen: inheemse Indianen, blanken uit het Middellandse-Zeegebied, Aziaten en vooral zwarten en mulatten. Het is de stad met het grootste aantal afstammelingen van Afrikanen in de hele wereld, gevolgd door New York. Volgens een etnisch onderzoek (2005) is 26 % van de inwoners zwart, 54,9 % mulat, 18,3 % blank en 0,7 % Aziatisch of inheems (Indiaan).

Huisje van een Afro-Braziliaanse familie omstreeks 1830. Tekening van Johann Moritz Rugendas
Huisje van een Afro-Braziliaanse familie omstreeks 1830. Tekening van Johann Moritz Rugendas.

Dat betekent dat het merendeel van de bevolking, ruim 80 %, bestaat uit mensen met zwarte of bruine huiskleur, die afstammen van de miljoenen Afrikaanse slaven uit het koloniale tijdperk.

Een Braziliaanse toont haar kookkunst op straat in Salvador.
Een Braziliaanse toont haar Afrikaans gekruide kookkunsten op straat in Salvador.

De Afrikaanse invloed is tot op vandaag zeer groot op tal van aspecten van de plaatselijke cultuur, zoals de religie (Candomblé), de dans (axé en samba), de keuken (allerlei gekruide gerechten, snoepgoed op basis van kokosnoten-melk) en het jaarlijkse carnavalfeest. Daar moet volledigheidshalve aan worden toegevoegd dat de Afro-Brazilianen tegelijk het sterkst zijn vertegenwoordigd in de laagste sociale klassen, in de armenwijken (favelas).

cultureel erfgoed

Het centrale plein, Praça José de Alencar, van de oude bovenstad.
"Praça José de Alencar", het centrale plein van de oude bovenstad.

Het historisch centrum van Salvador is beroemd en staat sinds 1985 op de UNESCO-lijst van het Werelderfgoed. Het was het kloppend hart van de stad tijdens de Portugese koloniale tijd en bleef dat tot de 19de eeuw. Het centrale plein ("Praça José de Alencar") was tot 1835 een slavenmarkt en er stond een schandpaal, waaraan gestrafte Afrikaanse slaven werden gegeseld.

Een zwarte slaaf wordt gegeseld aan de schandpaal. Tekening van J. M. Rugendas, 1830
Een zwarte slaaf wordt gegeseld aan de schandpaal. Tekening van J. M. Rugendas, 1830.

Het woord schandpaal betekent in het Portugees "Pelourinho" of kortweg "Pelô", waarnaar het hele oude centrum nu wordt genoemd. Er staan tal van historische gepolychromeerde en rijk versierde koloniale gebouwen, pastelkleurige huizenrijen, kerken en kloosters die vanaf 1990 grondig zijn gerestaureerd.

De pittoreske Pelourinho in de westelijke bovenstad
De pittoreske oude "Pelourinho"-wijk in de westelijke bovenstad.

Nu is de "Pelourinho", gelegen in het westen van de bovenstad, met zijn vele café's, bars, restaurantjes, winkeltjes, straatmuzikanten, artiesten, enz. in smalle straatjes, een gezellig populaire uitgaansbuurt én een toeristische trekpleister van formaat.

De lift Elevador Lacerda, die de snelle verbinding maakt tussen de bovenstad en de haven
De lift "Elevador Lacerda" voor een snelle verbinding tussen de bovenstad en de haven.

De bovenstad ("Citade Alta") is verbonden met de 85 meter dieper gelegen benedenstad ("Citade Baixa") door trappenstraten, kabelspoorwegen ("funiculares") en een imposante lift "Elevador Lacerda" (1873). In de benedenstad staan vele administratieve gebouwen en ook de kathedraal (de eerste van Brazilië).

Carnaval in Salvador
Carnaval in Salvador.

Het jaarlijkse carnaval van Salvador is volgens het Guinness Book of Records het grootste straatcarnaval van de wereld. In 2005 telden de politiediensten zo'n 2,2 miljoen mensen! Dit feest, door de inwoners fier omschreven als "maior explosâo de alegria" (= "grootste explosie van vreugde"), duurt een week lang, tot daags voor Aswoensdag. De stoet volgt een traject van zowat 25 kilometers en honderdduizenden stappen mee op.

een stad van uitersten

de skyline van de benedenstad van Salvador da Bahia
De skyline van Salvador da Bahia

De miljoenenstad Salvador, waar de Zwartzusters werken sinds 1966, is een stad van uitersten. Er is een bruisende cultuur, muziek overal, zonnig tropisch weer, aangename stranden, een "boomende" economie, enz. Maar tegelijk is er in Salvador nog een grote kloof tussen de rijken en de vele armen. Door zware sociale inspanningen van de overheid zijn sinds het begin van de eeuw zowat 20 miljoen mensen uit de armoede getild.

Maar door de massale exodus van plattelandbewoners tijdens de voorbije decennia naar de grootstad, én ook door het ongekend hoge geboortecijfer is er nog véél armoede en werkloosheid. Veel mensen hebben te weinig bestaansmiddelen om de wezenlijke menselijke levensbehoeften zoals voedsel, kleding en onderdak aan te schaffen. Heel wat kinderen sterven doordat de medische voorzieningen tekort schieten en slechte, onvolwaardige voeding krijgen.

wasplaats in Salvador voor de lavadeiras
Wasplaats in Salvador voor de "lavadeiras" (wasvrouwen).

De vrouwen staan vaak weken en maanden alléén voor de opvoeding van de kinderen omdat hun man op zoek is naar werk en zetten zich dan soms ook in als wasvrouwen ("lavadeiras"), die de vuile was ophalen bij de rijken om zo wat inkomen te vergaren.

Sloppenwijken pal naast luxueuze flatgebouwen in Salvador
Sloppenwijken pal naast luxueuze flatgebouwen in Salvador.

Naast de moderne appartementsgebouwen zijn er talloze sloppenwijken (favelas), die de toeristen niet of nauwelijks te zien krijgen. Tot zelfs in het centrum is circa 75 % van de huizen bedekt met golfplaten. Bij hevige stortbuien storten deze huisjes in. Vele mensen wonen zelfs in huisjes van houten planken of kartonnen dozen of gewoon op straat. Duizenden daklozen brengen de nacht door op de stoep van grote bouwen. Het gaat overwegend om mentaal of fysisch gehandicapten die alles hebben verloren. Zij zijn door de familie buitengegooid of eruit weggelopen.

Straatkinderen in Salvador
Straatkinderen in Salvador.

Heel wat kinderen, waarvoor de ouders geen zorg kunnen dragen, leven gewoon op straat.Sommige kinderen worden door hun ouders gedwongen te bedelen of snoep te verkopen en het geld aan hen terug te geven. In gezinnen, waarvan de ouders werkloos zijn, worden de kinderen noodgedwongen ingeschakeld als kostwinners voor de familie. 40% van de kinderen tussen 5 en 17 jaar in Salvador verricht een of andere vorm van handenarbeid. In de deelstaat Bahia zouden er in totaal 900.000 zijn, 335.000 daarvan leven in de steden. In het binnenland worden de kinderen vooral ingeschakeld bij de oogsten. Kinderen worden ook gebruikt door anderen om voor hen te bedelen of... te stelen.

2 Braziliaanse straatprostituees
Twee Braziliaanse straatprostituees.

Ondanks de sociale wetgeving van 1988, ter bescherming van de dienstboden, werken in Salvador duizenden meisjes als hulpje in het huishouden, meestel enkel voor kost en inwoon. In het beste geval kunnen die meisjes af en toe naar een avondschool. Talloze werkloze minderjarige meisjes komen in de prostitutie terecht. De cijfers van het aantal mensen, aangetast door het HIV-virus of die lijden aan aids, gaan de hoogte in.

"Ik ben met hen door onzichtbare vezels vergroeid, of beter gezegd: ik leef en voel in een verbondenheid die veel dieper gaat dan een oppervlakkige sympathie... Ondanks alle lofwaardige initiatieven zijn de sporen van veel verborgen ellende helaas nog niet verdwenen maar integendeel teruggeduwd naar moeilijk te bereiken zones en valleien. De openbare bedelarij in de winkelstraten is zo goed als verdwenen want de politie pikt bedelaars regelmatig op, samen met de mentaal gestoorden. Waar ze naartoe gebracht worden heeft men echter het raden naar... Als je evenwel iets verder kijkt dan met de ogen van een toerist vindt je ze wél terug, samen met nog veel anderen die tussen de mazen van het net vallen. En wat als de kinderen groter worden? Het zou utopisch zijn alle ellende van ongelijkheid in de wereld te willen ongedaan maken, maar na een confrontatie met de werkelijkheid van een armenwereld stelt men zich ernstig de vraag of we daar niet al te gemakkelijk overheen stappen. Toch ben ik ervan overtuigd dat, eenmaal die ongerustheid in je vel gekropen is, het je nooit meer loslaat en er veel mooie dingen kunnen gebeuren om er iets aan te doen. Ik heb daarbij maar één wens: dat die ongerustheid aanstekelijk mag werken!"
(Zuster Luciana Blondeel)

Zicht op de haven van Salvador
Zicht op de haven van Salvador.

© Copyright 2010- . Alle rechten voorbehouden. Contact: zwartzusters.brugge@telenet.be