traduza página para Português
Traduza texto de página do Holandês para o Português

   Zoek op deze site met FreeFind

 

de heilige van de dag
klik hier voor de heilige(n) van de dag

Schriftlezingen van de dag
klik hier voor de liturgische lezingen van de dag

beluister Radio Maria tijdens het surfen, 32 Kb/sec. ('Windows Media Player' vereist)

 

Brugge - zwartzusters (17de eeuw)


Situering van het klooster (met gele stip) nabij de O.L.Vrouwkerk in Brugge. J. Blaeu, Atlas Maior, 1663-65

1613 - Bisschop Karel-Filips De Rodoan van Brugge beslist dat de Grauwzusters in Oostende onder zijn gezag vallen en de kloosterregel volgen van de H. Augustinus. Voortaan zijn het Zwartzusters, verbonden met het klooster van Bethel in Brugge.

1616 - Sinds de verdrijving van de Witte Zusters door de Geuzen staat het aloude St. Janshospitaal in Oudenburg leeg. Op aandringen van de plaatselijke magistraat wordt ťťn Brugse Zwartzuster naar Oudenburg gestuurd om er de zieken te verzorgen. Het is niet duidelijk of deze Zwartzuster er allťťn bleef of later het gezelschap kreeg van andere zusters. Min of meer vast staat wťl dat de aanwezigheid van de Zwartzusters in Oudenburg ophield bij de dood van deze zuster (moeder?) op 9 mei 1630.

School in de 17de eeuw. Jan Steen, ca. 1670 (Edinburg, Nat. Gallery of Scotland)
School in de 17de eeuw. Jan Steen, ca. 1670 (Edinburg, Nat. Gallery of Scotland)

1618 - De kloosterrekeningen maken melding van een eigen school aan de Nieuwe Gentweg, waar de Zwartzusters les geven, hierbij geholpen door leermeesteressen. De kinderen krijgen om de 2 weken in de kloosterkapel catechismusles van een JezuÔetenpater, leren er lezen en verrichten handenarbeid (naaien, breien of spellewerken). In zijn ordonnantiŽn van 1692 zal bisschop de Bassery van Brugge enkele nieuwe wenken geven o.m. over het schoolreglement, de openings- en sluitingsuren en de maaltijden. (Lijf)straffen zijn verboden tijdens de klasuren, maar, indien nodig, toegestaan na de schooltijd. In 1715 zal deze "de naeyschoole", "de breyschoole" of "de spellewerkschoole" genoemd, definitief haar deuren sluiten.

Antonius Triest, bisschop van Brugge (1616-1620). David Teniers, 1652 (St.-Petersburg, Hermitage)
Antonius Triest, bisschop van Brugge (1616-1620). David Teniers, 1652 (St.-Petersburg, Hermitage)

1619 - Op 8 november geeft bisschop Antonius Triest aan de Zwartzusters een "decreet over de Werck-camere". De zusters die vrij zijn tussen hun perioden van ziekendienst, zorgen met de oude medezusters voor de huishoudelijke taken: poetsen, vegen, wassen, strijken, eten bereiden, enz. De bisschop ordonneert "dat voortaen de religieusen al tsaemen heurlieden te behoorlycken tyde sullen vinden in de werck-camere om in tghemeen te wercken". De zusters mogen de werkkamer enkel verlaten om naar de kerk, de refter of de slaapzaal te gaan. Als iemand een zuster wil spreken in de gastenkamer moet de portieres dat eerst melden aan de moeder.

Christus aan het Kruis. Jacob van Oost, 1630.
Christus aan het Kruis. Jacob van Oost, 1630

1630 - Jacob van Oost de Oudere (1601-1671) maakt voor de zusters het schilderij "Jezus aan het Kruis", ter vervanging van het St. -Ursulaschrijn en het St.Ursularetabel op het nieuwe marmeren altaar. Hiermee wordt het interieur van de kapel aangepast aan de heersende Renaissance- en Barokstijl in de beeldende kunsten.

1641 - Nu pas, op 17 oktober, beslist het stadsbestuur dat de Zwartzusters "vry waren van alle 's lands imposten ende impositien, gelyck ende onder manieren dat vry zyn de biddende orden". Deze vrijstelling van belastingen was inderdaad een zeer oud recht van de "contemplatieve kloosterorden".

1658 - Moeder Marie de Conynck begint met de bouw van een compleet nieuw klooster.

St.-Augustinus geeft zijn kloosterregel aan de H. Norbertus. Schilderij uit privť-collectie Zwartzusters
St.-Augustinus geeft zijn kloosterregel aan de H. Norbertus. Schilderij uit privť-collectie Zwartzusters

1663 - De pasgewijde bisschop van Brugge Robert de Haynin gaat op 8 januari op visitatie "in 't Clooster van de swaerte Susters gheseydt Bethel ofte den Castagnieboom van den ordre van St. Augustijn" en vaardigt daarna een reeks ordonnantiŽn uit om de verslapte kloostertucht te herstellen. We doen er hier een greep uit.

  • Jaarlijks is er een voorlezing van de "rekenynghe" (= de inkomsten en uitgaven van het klooster) aan de aartspriester (= deken) van Brugge, in aanwezigheid van de biechtvader van het klooster, de moeder, de medemoeder en enkele oudere zusters ("discreten").
  • De directeur (= de priester van de parochie) is de gewone biechtvader, maar op bepaalde dagen mogen de zusters, zoals vanouds, een buitengewone biechtvader, zijnde een JezuÔetenpater, opzoeken.
  • De zusters wordt de mogelijkheid geboden om hun problemen te bespreken met de aartspriester van Brugge.
  • Er is de verplichting om deel te nemen aan het koorgebed, m.n. de Metten.

    Kledij van Zwartzuster in de 16de eeuw. Fragment van schilderij, eigen collectie.
    Kledij van Zwartzuster in de 16de eeuw. Fragment van schilderij, eigen collectie

  • De zusters die buiten het klooster gaan werken moeten tegen het Lof thuis zijn en samen met de andere zusters in de refter eten.
  • Het is nadrukkelijk verboden dat religieuzen met een zieke een herberg bezoeken.
  • Niemand mag zich ontslagen achten van op ziekenbezoek gaan.
  • Een beurtrol moet ervoor zorgen dat het niet altijd dezelfde zusters zijn die op ziekenbezoek gaan. Iedereen, ook de Moeder, moet geregeld in het klooster de godvruchtige oefeningen volgen ťn een deel van het huishoudelijke werk doen.
  • Gemengde toneelspelen in het klooster (dus samen met mannelijke leken en/of geestelijken) zijn voortaan uit den boze!
  • 's Avonds gaan alle zusters samen naar den dormter (=slaapzaal). De deur wordt op slot gedaan en de sleutel naar de kamer van de Moeder gebracht. Vanaf een bepaald uur moeten alle kaarsen gedoofd zijn in de kloostercellen.
  • Op feestdagen mogen de zusters praten aan tafel. De Moeder moet hen zelfs "tracteren" op een goed glas wijn. Tijdens de strenge vastenperiode "'t savonts sal sy hun gheven eenen teughe groot bier", bij wijze van compensatie! Dat bier moet afkomstig zijn uit de eigen brouwerij.

Kelk uit de 17de eeuw. (Zwartzusters, privť-collectie)
Kelk uit de 17de eeuw. (Zwartzusters, privť-collectie)

1665 - Moeder Marie de Hane koopt een koorgestoelte, 6 grote zilveren kandelaren, een grote monstrans, een kelk en de beste ornamenten (= misgewaden) voor de kloosterkapel. In 1695 zullen de zusters nog een tabernakel voor het altaar laten maken, en zich allerlei liturgische gewaden (inclusief de dwaal van het altaar en de communiebank) aanschaffen.

1692 - Na een visitatie geeft Willem Bassery, bisschop van Brugge, op 21 februari aan de Zwartzusters een geordend geheel van ordonnantiŽn, die een aanpassing of aanvulling zijn van de Statuten, uitgevaardigd door zijn voorgangers Lambrecht, de Haynin en de Baillencourt.

Zwartzuster met moeder en kind. Jan Garemyn, 1792
Zwartzuster met moeder en kind. Jan Garemyn, 1792

  • De getijden (de gezamelijke koorgebeden en -gezangen) zijn voortaan in het Latijn (tot 1950). De zusters worden aangemaand om Latijn te studeren bij een geestelijke of bij een geleerde meesteresse. Overigens mogen er geen nieuwe zusters meer aanvaard worden die niet kunnen lezen.
  • Elk jaar zullen de zusters voortaan "geestelycke exercitien houden". Deze retraite mag niet minder dan 4 en niet langer dan 8 dagen duren.
  • De moeder moet voldoende tijd uittrekken voor de maaltijden, nl. 30 ŗ 45 minuten, en zal een zandloper plaatsen om de tijd in de gaten te houden.
  • De kloosterdag begint 's morgens om 4 u.
  • Het dragen van modieze kloosterkledij is uit den boze. Het is de tijd van de "klokrokken".
  • "Alle uytgaen ofte visiten te doene sonder verlof van de overste", ziekenbezoek of een herberg binnengaan zijn verboden.
  • Het oud gebruik van de zusters om driemaal per jaar op "godtswilganck" (bedeltocht) te gaan mag achterwege worden gelaten, uitgezonderd het "Nieuwjaren", het rondgaan om aalmoezen met Nieuwjaar.

© Copyright 2010- . Alle rechten voorbehouden. Contact: zwartzusters.brugge@telenet.be