traduza página para Português
Traduza texto de página do Holandês para o Português

   Zoek op deze site met FreeFind

 

de heilige van de dag
klik hier voor de heilige(n) van de dag

Schriftlezingen van de dag
klik hier voor de liturgische lezingen van de dag

beluister Radio Maria tijdens het surfen, 32 Kb/sec. ('Windows Media Player' vereist)

 

vanwaar de naam Bethel ?

de droom van Jakob in Bethel. Michael Willmann, 1691. Berlijn, Bode-Museum
de droom van Jakob in Bethel. Michael Willmann, 1691. Berlijn, Bode-Museum

Reeds in een handschrift van 16 december 1475 (een aflatenbul, berustend in het archief van het Groot-Seminarie van Brugge), wordt de naam Bethel verbonden aan het Brugse huis van de Zwartzusters, toen nog Kastanjeboom-zusters genoemd. In de Latijnse tekst is er sprake van de "Capella sororum domus Bethel alias de Castanea", "de kapel der Zusters van het huis Bethel ofwel van de Kastanjeboom". Tot op vandaag spreken we officiŽel van de "Zwartzusters van Bethel o.s.a.". Voor de herkomst van de naam "Bethel" moeten we hťťl ver teruggaan in de (bijbelse) geschiedenis, tot het boek Genesis, het begin van het Oude Testament.

Jakob's droom. Josť de Ribera, 1639. Madrid, Prado.
Jakob's droom. Josť de Ribera, 1639. Madrid, Prado.

"Jakob vluchtte uit Kanašn voor de haat van zijn broeder Ezau. Weg ging hij uit BeŽr-Sjeba, en trok naar Charan in MesopotamiŽ (Dat was de streek van zijn familie). De zon was reeds ondergegaan en hij kwam op een plaats, waar hij wilde de nacht doorbrengen. Een steen nam hij als kussen voor zijn hoofd, en legde zich te slapen.

Toen had hij daar een droom: hij zag een ladder op de aarde staan, de top ervan reikte tot de hemel. Gods engelen klommen erlangs omhoog en daalden naar beneden en Jahweh troonde er bovenop. Hij sprak: "Ik ben Jahweh, de God van je vader Abraham, de God van Izaak. Het land waarop je rust zal Ik jou en je nageslacht schenken. Als het stof van de aarde, zo talrijk zullen jullie worden. Jij zult je verspreiden naar west en oost, naar noord en zuid. In jou en jouw zaad zullen alle geslachten op aarde gezegend worden. Ik ben met jou. Ik zal je beschermen, waar je ook gaat, en je terugbrengen naar dit land. Nooit zal ik je verlaten, tot Ik heb volbracht, wat ik jou beloofde".

Toen ontwaakte Jakob uit zijn diepe slaap en sprak: "Echt waar! Jahweh is hier aanwezig en ik wist het niet!" Schroom vervulde hem, en hij zei: "Hoe ontzagwekkend is deze plaats: dit is het huis van God, dit is de poort van de hemel". Wanneer het dag werd, nam Jakob de steen, waarop zijn hoofd had gerust. Hij richtte hem tot een gedenksteen op, hij goot er olie over uit... Die plaats noemde hij BETHEL wat betekent: HUIS VAN GOD (vroeger noemde die stad Loez).

Nu deed Jakob volgende belofte: "Zo God met mij is, mij bewaart op mijn reis, mij voedsel geeft om te eten, mij een kleed bezorgt om mij te kleden, en mij in vrede terug brengt naar het huis van mijn vader, dan zal Jahweh mijn God zijn, dan zal de steen, die ik oprichtte, een godshuis worden, dan zal ik U, Heer, het tiende geven van alles, wat Gij mij schenkt".
(Genesis 28, 10-22)

de bijbelse naam Bethel

De droom van Jakob. Marc Chagall, 1966. Particuliere collectie.
De droom van Jakob. Marc Chagall, 1973. Uit een privť-collectie.

De naam Bethel (gespeld als "Betel" in de Nieuwe Bijbel Vertaling, NBV) is een samenvoeging van de twee Hebreeuwse woorden "beth" (= huis) en "el" (= God) en betekent dus "huis van God". Het van "bethel" afgeleide woord "betyl" is in de archeologie de benaming voor een heilige steen (zuil of stele) die sinds pre-historische tijden wordt vereerd als symbool van een godheid of wordt geÔdentificeerd met het goddelijke.

Bethel is de naam van een eeuwenoude stad (gelegen op 17 km ten noorden van het huidige Jeruzalem), die meermaals wordt vermeld als religieus centrum in het Oude Testament. Vanaf de Late Bronstijd (1600-1200 v.Chr.) stond er op die plaats, toen nog Luz genoemd, een heiligdom, waar een vóór-Israelitische godheid werd vereerd. Reeds het eerste bijbelboek Genesis verhaalt hoe de eerste aartsvader Abraham het beloofde land Kanašn binnentrok en in Bethel een eerste altaar bouwde: "Vandaar trok hij verder naar het gebergte ten oosten van Bethel, sloeg zijn tent op tussen Bethel in het westen en Ai in het oosten, richtte een altaar op voor de Heer" (Gen. 12, 8). Naar deze heilige plaats keerde Abraham later terug, na zijn verblijf in Egypte (Gen. 13, 3-4).

Jakob in Bethel. Muurtegel in de kloosterapel der Zwartzusters in Brugge
Jakob in Bethel. Muurtegel in de kloosterapel der Zwartzusters in Brugge.

Het was eveneens in Bethel dat de derde aartsvader Jakob, op de vlucht voor zijn tweelingbroer Esau, in een droom een ladder zag die tot in de hemel reikte. Engelen gingen de ladder op en af en bovenaan stond God, die Jakob en zijn nageslacht het land Kanašn beloofde. Daarom gaf Jakob deze plaats de naam Bethel, wat in het Hebreeuws betekent "Huis van God" (Gen. 28, 10-22). De steen, waarop zijn hoofd had gerust, richtte Jakob op tot een gedenksteen. Jaren later keerde Jakob nog terug naar deze plaats om er een altaar te bouwen. God verscheen hem en sprak een zegen over hem uit: "Uw naam is wel Jakob, maar voortaan zult u geen Jakob meer heten, maar IsraŽl" (Gen. 35, 6-15). Zo werd Jakob de stamvader van de IsraŽlieten, waarvan de oorspronkelijke 12 stammen uit zijn 12 zoons ontstaan zijn.

Jakob's ladder. Rembrandt van Rijn, 1655. Washington, National Gallery of Art.
Jakob's ladder. Rembrandt, 1655. Washington, National Gallery of Art.

Met name in de periode van de Rechters was Bethel een belangrijk religieus centrum, waar het volk, in tijden van moeilijheden naartoe trok om God om raad te vragen: "Toen gingen alle IsraŽlieten, het hele leger, naar Bethel. Zij zetten zich neer voor de Heer en klaagden daar. Zij vastten die dag tot de avond en droegen aan de heer brand- en slachtoffers op. Ten slotte raadpleegden ze de Heer. In die tijd stond de Ark van het Verbond van God in Bethel" (Rechters 20, 26-27; 21, 2). Bethel was een van de 3 plaatsen waar Samuel, profeet uit de tijd van koning Saul, elk jaar optrad als rechter over IsraŽl (1 Samuel 7, 16).

de 2 koninkrijken Isršel en Juda
kaart met de 2 koninkrijken Isršel (blauwe kleur) en Juda (oranje kleur)

Na de dood van koning Salomon werd het koninkrijk van de IsraŽlieten opgesplitst in een zuidelijk koninkrijk Juda, met Jeruzalem als hoofdplaats en een noordelijk koninkrijk IsraŽl (ook koninkrijk Samaria genoemd). Bethel, gelegen in het noordelijk koninkrijk Israel, was als cultusplaats zo invloedrijk dat het zelfs de zuidelijke stad Jeruzalem naar de kroon stak. In de bijbel lezen we hoe koning Jerobeam I in Bethel (aan de zuidgrens van zijn rijk) en in Dan (aan de noordgrens) ter verering een gouden stierenbeeld opstelde, dat als tegengewicht moest dienen voor de tempel van Salomon in het zuidelijk rijk (1 Koningen 12, 25-33).

De schrijvers van Deuteronomium (het 5de boek van de Bijbel) beschuldigden koning Jerobeam I van afgodendienst. Beth-el werd door de profeten Amos en Hosea Beth-awen genoemd, "het huis van de zonde". Zij beschouwden de Tempel in Jeruzalem als het enige legitieme heiligdom van Jahweh. Het was Josiah, koning van Juda van 640 tot 609 v.Chr. die het oude heiligdom van Bethel vernietigde: "Het altaar op de offerhoogte in Betel, gebouwd door Jerobeam, die de IsraŽlieten tot zonde had verleid, sloopte hij en ook de offerhoogte liet hij platbranden, verpulverde alles tot stof en verbrandde de heilige paal" (2de Boek der Koningen, 23, 15-18). De stad Bethel bleef bestaan maar werd na de Babylonische Gevangenschap (586-539) ingelijfd bij het zuidelijke koninkrijk Juda.

geografische situering van Bethel

Bethel (rood onderlijnd) op de kaart van IsraŽl.
Bethel (rood onderlijnd) op de kaart van het H. Land.

Volgens de bijbel lag het oudtestamentische Bethel zo'n 16 km ten zuiden van (het verdwenen) Silo. Zowel bisschop Eusebius van Caesarea (263-339) als de kerkvader St. HiŽronymus (347-420) schreven dat Bethel in hun tijd een klein dorp was op 12 Romeinse mijlen (= 17,7 km) ten noorden van Jeruzalem.

vergezicht vanop de heuvels van Bethel, met Jeruzalem aan de einder.
vergezicht vanop de heuvels van Bethel, met Jeruzalem aan de einder.

Onder de moderne archeologen bestaat geen eensgezindheid over de preciese locatie van het verdwenen Bethel. Volgens de meesten komt de plaats Bethel overeen met het huidige Palestijnse dorpje Beitin, op de huidige Westelijke Jordaanoever, een tiental km. ten noorden van Jeruzalem. Sommigen zien in de ruines van El-Bireh, in een buitenwijk van Ramallah, de vermoedelijke plaats van het Bijbelse Bethel.

ruÔnes in het gebergte van Bethel.
ruÔnes in het bergachtig gebied van Bethel.

Amerikaanse oudheidkundigen legden tijdens opgravingen (tussen 1927 en 1960) in Beitin de ruÔnes bloot van o.m. een tempel, een waterdam en een paleis, die erop wijzen dat zich daar ooit een bloeiende Kanašnitisch cultusplaats bevond. In 1977 werd vlakbij het Arabische dorp Beitin een joodse nederzetting gebouwd met de naam Beit El ofwel "Huis van God" (Beit betekent "huis" in het Arabisch; El is de hebreeuwse naam voor "God").

De ladder van Jakob. William Blake, ca. 1800. Londen, British Museum.
De droom van Jakob. William Blake, ca. 1800. Londen, British Museum.

Ter overweging...
"Jakob kreeg een droom en zag een ladder die op de aarde stond en waarvan de top in de hemel reikte. Langs die ladder gingen Gods engelen op en af" (Genesis 28, 12). Velen hebben reeds stil gestaan bij het feit dat in de droom de engelen eerst de ladder OP gingen en dan af. Waarom? Engelen zijn toch de boodschappers van God naar de aarde toe. Zij worden verondersteld van boven naar beneden te reizen... Er wordt hier echter een lering in gezien, dat het noodzakelijk is om eerst in de eigen werkelijkheid af te dalen, wil men naar Gods werkelijkheid opstijgen, of in de woorden van de benedictijn Anselm GrŁn: "de ontmoeting met God gaat via de ontmoeting met onszelf". "Wie God wil leren kennen, moet eerst zichzelf leren kennen" (Evagrius Ponticus). De weg naar boven begint hier, beneden: "de ladder naar het hemelrijk is verborgen in je ziel. Daal af in jezelf, dan zul je trappen vinden waarlangs je omhoog kan stijgen" (Isašk van Ninive)".

© Copyright 2010- . Alle rechten voorbehouden. Contact: zwartzusters.brugge@telenet.be